IELTS uchun lug'at: qaysi so'zlar

IELTS'ga tayyorlanayotgan odam ko'pincha "ilg'or so'zlar" ro'yxatini topib, uni yodlashdan boshlaydi.

Bu usul kam beradi va ba'zan zarar qiladi: yodlangan, lekin noto'g'ri ishlatilgan so'z sodda so'zdan yomonroq baholanadi.

Sabab: so'z boyligi mezoni so'z sonini emas, so'zning aniqligini o'lchaydi.

Mezon nimani o'lchaydi

So'z boyligi (lexical resource) mezoni bir necha narsaga qaraydi:

• so'zlar aniq ma'noda ishlatiladimi,
• xilma-xillik bormi (bir so'z qayta-qayta takrorlanmaydimi),
• so'zlar tabiiy birikadimi,
• so'z shakllari to'g'rimi.

E'tibor bering: "murakkab so'z" degan talab yo'q. Aniq so'z talab qilinadi.

Shuning uchun "There was a significant amelioration in the situation" jumlasi "The situation improved a lot" dan yaxshiroq emas — u faqat g'alati eshitiladi.

Qaysi so'zlar haqiqatan kerak

Uch guruh, foyda tartibida.

1. Birikmalar (kollokatsiya)

Eng ko'p ball beradigan guruh va eng kam e'tibor beriladigani.

Ingliz tilida so'zlar ma'lum sheriklar bilan keladi:

• make a decision, emas do a decision
• heavy rain, emas strong rain
• strongly agree, deeply concerned
• play a role, raise awareness, meet a deadline

Bu birikmalarni bilish nutqni tabiiy qiladi va aynan shu baholanadi.

Shuning uchun so'zni yolg'iz emas, birikma bilan yozib oling: reduce the risk of ___ — yaxshi kartochka.

2. Sinonimlar

Ikki joyda kerak.

Reading va Listening'da — savol bir so'z bilan, matn boshqa so'z bilan aytadi. Bu ataylab qilinadi: so'zni tanib olish emas, ma'noni tushunish tekshiriladi.

Writing va Speaking'da — bir so'zni qayta-qayta ishlatish xilma-xillik yo'qligini ko'rsatadi.

Lekin sinonim aniq bo'lishi kerak: big va enormous bir xil emas, say va claim bir xil emas. Noto'g'ri sinonim xato hisoblanadi.

3. Mavzu so'zlari

IELTS mavzulari takrorlanadi: ta'lim, atrof-muhit, texnologiya, sog'liq, ish, transport, madaniyat, oila.

Har mavzu uchun 15-20 ta so'z va birikma yetarli. Bu yodlash emas — ishlatiladigan to'plam.

Nimaga vaqt sarflamaslik kerak

Kam uchraydigan "ilg'or" so'zlar. Ular kamdan-kam kerak bo'ladi va noto'g'ri ishlatilish ehtimoli yuqori.

Uzun ro'yxatlarni kontekstsiz yodlash. Kontekstsiz so'z taniladi, lekin ishlatilmaydi — lug'atni kengaytirish da bu batafsil.

"Ilmiy" iboralar to'plami. "It is widely acknowledged that..." kabi iboralar juda ko'p ishlatilgani uchun ular qiymatini yo'qotgan va ular so'z sonidan ham chiqarib tashlanishi mumkin.

So'zlarni qayerdan olish

O'zingiz uchrashgan so'zlar. Mashq matnida, tinglashda, o'qiganingizda notanish so'z chiqdi — u kontekst bilan keladi va u sizga kerak bo'lgan so'z.

O'z ishingizdagi bo'shliqlar. Insho yozayotganda yoki gapirayotganda so'z topolmadingiz. O'sha paytdagi fikrni yozib qo'ying va keyin to'g'ri so'zni toping. Bu eng aniq manba: u sizning haqiqiy ehtiyojingizni ko'rsatadi.

Tekshirilgan ishlaringiz. Ustoz tuzatgan so'zlar — tayyor ro'yxat.

Namuna javoblar. Yuqori ball olgan insho va javoblarda ishlatilgan birikmalar.

Ro'yxatlardan foydalanish mumkin, lekin manba sifatida emas — tekshirish uchun: ro'yxatni ko'rib chiqing va faqat bilmaganlaringizni oling.

Qancha so'z kerak

Aniq raqam yo'q va uni va'da qiladigan manbalarga ishonmang.

Amaliy mo'ljal: kuniga 10-15 ta yangi so'z yoki birikma, muntazam takrorlash bilan. Kuniga 50 ta olish bir haftada tizimni to'xtatadi — Anki bilan boshlash.

Muhimi son emas, faollik: so'zni tanish bilan uni ishlatish ikki xil ko'nikma.

Passiv va faol so'z

Bu farq IELTS'da to'g'ridan-to'g'ri ballga ta'sir qiladi.

Passiv so'z — o'qiganda yoki eshitganda tushunasiz. Bu Reading va Listening uchun yetarli.

Faol so'z — gapirganda va yozganda o'zingiz ishlatasiz. Bu Writing va Speaking uchun kerak.

Kartochka takrorlash asosan passiv bilim beradi. Faol qilish uchun so'zni ishlatish kerak:

• o'rgangan so'z bilan o'sha kuni jumla yozing,
• keyingi Speaking mashqida uni ishlating,
• inshoda ongli ravishda qo'llang.

Batafsil: o'rgangan narsani ishlatish.

Amaliy tartib

1. Bitta daftar yoki bitta ilova. Turli joyga yozilgan so'z yo'qoladi.
2. So'zni birikma bilan yozing, yolg'iz emas.
3. Kontekst jumlasini qo'shing — o'zingiz uchrashgan jumlani.
4. Oraliqli takrorlang — so'zlarni uzoq eslab qolish.
5. Haftada bir marta faol qiling: o'sha haftadagi 10 ta so'zni inshoda yoki gapirishda ishlating.

Beshinchi qadam eng ko'p tashlab ketiladi va aynan u ballga o'tadi.

Qisqa xulosa

• Mezon so'z sonini emas, aniqligini o'lchaydi.
• Kollokatsiya (birikmalar) eng ko'p ball beradi.
• So'zni yolg'iz emas, birikma va kontekst bilan yozing.
• Manba — o'zingiz uchrashgan va o'zingizga yetishmagan so'zlar.
• Kartochka passiv bilim beradi; faol qilish uchun ishlatish kerak.

Manba: baholash mezonlari (Writing: task response, coherence and cohesion, lexical resource, grammatical range and accuracy; Speaking: fluency and coherence, lexical resource, grammatical range and accuracy, pronunciation) ielts.org rasmiy sahifasidan olingan (23-sentabr, 2026).