SAT: grammatika qoidalari

Raqamli SAT'ning Reading and Writing bo'limi to'rt mavzu guruhidan iborat. Ulardan biri — Standard English Conventions: gap tuzilishi, so'z ishlatilishi va tinish belgilari.

Bu guruh tayyorgarlik uchun eng foydalisi va sabab oddiy: tekshiriladigan qoidalar soni cheklangan va ular takrorlanadi.

O'qib tushunish ko'nikmasini bir necha oyda sezilarli oshirish qiyin. Grammatika qoidalarini esa o'rganish mumkin — va natija tez ko'rinadi.

Nima tekshiriladi

Rasmiy tavsifga ko'ra bu guruh uchta sohani qamrab oladi: gap tuzilishi (sentence structure), so'z ishlatilishi (usage) va tinish belgilari (punctuation).

Amalda savollar takrorlanadigan qoidalar atrofida aylanadi. Quyida eng ko'p uchraydigan turlari.

1. Gap chegarasi

Eng ko'p uchraydigan guruh.

Tekshiriladi: gap to'liqmi, ikki gap noto'g'ri ulanganmi.

Ikki mustaqil gapni vergul bilan ulash — xato. To'g'ri variantlar: nuqta, nuqtali vergul, yoki bog'lovchi (and, but, so) bilan vergul.

To'liq bo'lmagan gap. Ega yoki kesim yo'q bo'lsa, gap to'liq emas.

Amaliy usul: variantni qo'yib, jumlani ovoz chiqarmasdan o'qing va ikki savol bering — bu yerda gap tugadimi? Bu bo'lak o'zi turadigan gapmi?

2. Vergul

Ikkinchi eng katta guruh.

Eng ko'p tekshiriladigan holatlar:

• gap boshidagi kirish qismidan keyin vergul,
• sanashda vergul,
• qo'shimcha (tashlab yuborilsa ma'no buzilmaydigan) ma'lumotni ikki tomonidan vergul bilan ajratish,
• ega bilan kesim orasiga vergul qo'ymaslik.

Oxirgisi ko'p adashtiradi: uzun ega bo'lsa ham, undan keyin vergul qo'yilmaydi.

3. Nuqtali vergul, ikki nuqta, tire

Bu belgilar savollarning sezilarli qismini beradi.

Nuqtali vergul — ikki mustaqil gapni ulaydi. Ikkala tomoni ham o'zi turadigan gap bo'lishi kerak.

Ikki nuqta — ro'yxat, izoh yoki tushuntirish kiritadi. Undan oldingi qism to'liq gap bo'lishi kerak.

Tire — ikki nuqta o'rniga yoki qo'shimcha ma'lumotni ajratish uchun.

Tekshirish: belgidan oldingi va keyingi qismlar o'zi turadigan gapmi?

4. Ega va kesim mosligi

Ega birlikmi yoki ko'plik — kesim shunga mos bo'lishi kerak.

Tuzoq: ega bilan kesim orasiga uzun qism qo'yiladi va ko'zga eng yaqin so'z ega bo'lib ko'rinadi.

Usul: oradagi qismni bekitib, faqat egani va kesimni qoldiring.

5. Olmosh

Moslik: olmosh o'zi ko'rsatayotgan so'z bilan son jihatidan mos bo'lishi kerak.

Aniqlik: olmosh kimga yoki nimaga tegishli ekani aniq bo'lishi kerak.

6. Zamon va parallel tuzilma

Zamon izchilligi: bir kontekstdagi fe'llar mos zamonda bo'lishi kerak.

Parallel tuzilma: sanashda barcha elementlar bir xil shaklda bo'ladi.

7. Modifikator

Aniqlovchi ibora o'zi tavsiflayotgan so'zga yaqin turishi kerak.

Gap boshidagi iboradan keyin vergul qo'yilsa, undan keyingi ega — o'sha ibora tavsiflayotgan narsa bo'lishi kerak.

8. Bog'lovchi so'zlar

Bu Standard English Conventions emas, Expression of Ideas guruhiga kiradi, lekin savol shakli o'xshash.

Ikki jumla orasidagi mantiqiy aloqa so'raladi: qarshilikmi (however), natijami (therefore), qo'shimchami (moreover), misolmi (for example).

Usul: bog'lovchini bekitib, ikki jumla orasidagi aloqani o'zingiz aniqlang, keyin mos variantni tanlang.

Umumiy usul

Grammatika savollarida bir xil tartib ishlaydi:

1. Variantlar orasidagi farqni ko'ring. Ular nima bilan farq qiladi — vergul bilanmi, fe'l shakli bilanmi, olmosh bilanmi? Farq savolning nima tekshirayotganini aytadi.

2. Qaysi qoida tekshirilayotganini aniqlang.

3. Qoidani qo'llang — quloqqa qanday eshitilishiga tayanmang.

Uchinchi qadam muhim: "quloqqa to'g'ri keladi" usuli ona tili ingliz tili bo'lmagan odamda ishonchsiz. Qoida bilan ishlash aniqroq.

Nima uchun bu guruh foydali

Uch sabab:

Tez yechiladi. Grammatika savollari o'qish savollaridan tez ketadi va ular vaqt zaxirasi yasaydi — test sur'ati.

Qoidalar cheklangan. Yuqoridagi ro'yxat deyarli hammasini qoplaydi.

Natija tez ko'rinadi. Bir necha hafta ichida bu guruhdagi xatolar sezilarli kamayadi.

Shuning uchun tayyorgarlik boshida bu guruh ko'pincha eng arzon ball manbai bo'ladi — agar diagnostika u yerda xato ko'rsatsa.

Mashq usuli

1. Diagnostikadan boshlang. Qaysi qoidalarda xato qilyapsiz? SAT'ni qayerdan boshlash.

2. Bir vaqtda bitta qoida. Bir hafta faqat vergul, keyingi hafta faqat gap chegarasi. Hammasini birdan o'rganish ishlamaydi.

3. Har xatoni qoida bilan yozing. "Noto'g'ri javob berdim" emas — "ikki mustaqil gapni vergul bilan ulabman". Bir necha mashqdan keyin naqsh ko'rinadi: xatolar daftari, xatolardan o'rganish.

4. Keyin aralashtiring. Imtihonda qoidalar aralash keladi va asosiy ko'nikma — qaysi qoida tekshirilayotganini tanib olish: aralashtirib mashq qilish.

Qisqa xulosa

• Tekshiriladigan qoidalar soni cheklangan va ular takrorlanadi.
• Eng katta guruhlar: gap chegarasi va vergul.
• Nuqtali vergul va ikki nuqtada — belgidan oldingi qism to'liq gapmi?
• Variantlar orasidagi farq savolning nima tekshirayotganini aytadi.
• Quloqqa tayanmang, qoidani qo'llang.

Manba: Reading and Writing bo'limining to'rt mavzu guruhi, jumladan Standard English Conventions (gap tuzilishi, so'z ishlatilishi, tinish belgilari) satsuite.collegeboard.org rasmiy sahifasidan olingan (23-sentabr, 2026). Qoidalarning aniq ulushi e'lon qilinmagan — yuqoridagi tartib mashq materiallaridagi umumiy manzaraga asoslangan.