Grafik o'qish: diagrammadan ma'lumot olish

Grafik berilgan, savol oddiy ko'rinadi, javob noto'g'ri chiqadi.

Sabab odatda bir xil: grafik qaralgan, lekin o'qilmagan. O'q nomlari, birlik, shkala e'tibordan chetda qolgan.

Bu ko'nikma alohida mashq qilinadi va u nafaqat matematikada, balki tabiiy fanlarda va imtihonlarning o'qish qismida ham kerak bo'ladi.

Avval sarlavha va o'qlar

Grafikdagi chiziqqa qarashdan oldin to'rt narsani o'qing:

1. Sarlavha. Bu grafik nima haqida? Ko'pincha javob shu yerda yarim ochiladi.

2. Gorizontal o'q. Nima o'lchanadi va qaysi birlikda?

3. Vertikal o'q. Nima o'lchanadi va qaysi birlikda?

4. Izoh (legenda). Bir nechta chiziq bo'lsa, qaysi biri nima?

Bu o'n soniya oladi va u savollarning katta qismini oldindan hal qiladi.

Shkalaga alohida qarang

Eng ko'p xato manbai — shkala.

Uch narsani tekshiring:

Bo'linma qiymati. Ikki chiziq orasidagi masofa 1 mi, 5 mi, 100 mi? Taxmin qilmang — o'qib oling.

Boshlanish nuqtasi. Vertikal o'q noldan boshlanmasligi mumkin. Bunda farqlar ko'zga haqiqiydan kattaroq ko'rinadi.

Birlik. "Ming so'm" yoki "million" yozilgan bo'lishi mumkin. Javobda bu hisobga olinmasa, son ming marta xato bo'ladi.

Uchinchisi imtihonda ataylab ishlatiladigan tuzoq: masalani o'qish.

Savolni grafikka bog'lang

Savolni o'qigach, undan nima so'ralayotganini grafik tiliga o'tkazing.

Savolda	Grafikda
eng yuqori qiymat	eng baland nuqta
eng ko'p o'sgan davr	eng tik ko'tarilish
kamaygan davr	pastga qarab ketgan qism
ikkitasi teng bo'lgan payt	chiziqlar kesishgan nuqta
umumiy o'zgarish	boshlanish va tugash farqi

Bu o'tkazish qadami tashlab ketilsa, to'g'ri joyga qaralmaydi.

Ayniqsa ikkita tushuncha aralashtiriladi: eng yuqori qiymat va eng ko'p o'sish. Bular boshqa-boshqa narsa: qiymat baland bo'lishi mumkin, lekin o'sish kichik.

Nuqtani aniq o'qish

Grafikdan aniq son olish kerak bo'lsa:

1. Nuqtadan o'qqa to'g'ri chiziq tushiring (varaqda qalam bilan, ekranda ko'z bilan).
2. Ikki bo'linma orasida bo'lsa, oraliqni aytib qo'ying: "60 dan katta, 70 dan kichik".
3. Variantli savolda shu oraliq odatda yetadi — variantlarni chiqarib tashlash.

Aniq son talab qilinmasa, aniqlikka vaqt sarflamang.

Diagramma turlari

Har tur bir xil savolga javob bermaydi. Turni tanish nimani qidirishni aytadi.

Chiziqli grafik — vaqt ichidagi o'zgarish. Qidiriladigan narsa: yo'nalish, tiklik, kesishish.

Ustunli diagramma — solishtirish. Qidiriladigan narsa: eng kattasi, eng kichigi, farq.

Doiraviy diagramma — ulush. Qidiriladigan narsa: qism butunning qanchasi. Bu yerda foiz va son aralashtiriladi: 30 foiz ulush turli butunlarda turli son beradi.

Jadval — aniq qiymatlar. Qidiriladigan narsa: kerakli katakcha. Qator va ustun sarlavhasini ikki marta tekshiring.

Nuqtali diagramma — bog'liqlik. Qidiriladigan narsa: nuqtalar umumiy yo'nalishi.

Ko'p uchraydigan tuzoqlar

Nol bo'lmagan boshlanish. Kichik farq katta bo'lib ko'rinadi.

Foiz va son. Foiz oshgani son oshganini bildirmaydi, agar butun kamaygan bo'lsa.

Ikki vertikal o'q. Bitta grafikda o'ngda va chapda ikki xil shkala bo'lishi mumkin. Qaysi chiziq qaysi o'qqa tegishli — legendada yozilgan.

Bog'liqlik va sabab. Ikki chiziq birga ko'tarilsa, biri ikkinchisiga sabab degani emas. Bu xato ayniqsa matnli javoblarda ko'p qilinadi.

Uzilish belgisi. O'qda uzilish bo'lsa, masofalar mutanosib emas.

Javobni tekshirish

Grafik savollarida tekshiruv qisqa:

1. So'ralgan narsani topdimmi? Qiymatmi yoki o'zgarishmi.
2. Birlik to'g'rimi? Shkaladagi "ming" hisobga olinganmi.
3. Son mantiqiymi? Javob grafikdagi eng katta qiymatdan oshib ketmaganmi.

Batafsil: xatolarni tekshirish usullari.

Imtihonlarda qayerda uchraydi

Bu ko'nikma bir necha joyda kerak bo'ladi:

• Matematika testlarida diagramma savollari.
• Tabiiy fanlarda tajriba natijalari.
• IELTS Writing Task 1 da — u yerda grafik tasvirlab beriladi: Writing Task 1 grafiklar.
• SAT o'qish va matematika bo'limlarida jadval va grafik bilan berilgan savollar.

Bir ko'nikma, turli qobiqda.

Mashq qilish

Alohida mashq shart emas — oddiy manbalar yetadi.

Xabar yoki maqoladagi har diagrammada ikki savol bering:

Bu grafik nimani ko'rsatyapti?

Undan qanday xulosa chiqadi va qanday xulosa chiqmaydi?

Ikkinchi savol muhimroq: u bog'liqlikni sabab deb o'qish xatosidan saqlaydi.

Xatolarni yozib boring: xatolar daftari.

Qisqa xulosa

• Chiziqqa qarashdan oldin sarlavha, o'qlar va legendani o'qing.
• Shkalada uch narsa: bo'linma qiymati, boshlanish nuqtasi, birlik.
• Savolni grafik tiliga o'tkazing: "eng ko'p o'sgan" va "eng yuqori" bir xil emas.
• Bog'liqlik sababni bildirmaydi.
• Oxirida: so'ralgan narsa, birlik, javobning mantiqiyligi.