Formulani yodlash emas, chiqarish
Yodlangan formula unutiladi va noto'g'ri ishlatiladi. Formula qayerdan kelganini bilish uni ikki marta ishonchli qiladi.
Muallif: ilm.im jamoasi
Mundarija
Imtihon oldidan formulalar yodlanadi. Imtihonda ulardan bir qismi esdan chiqadi, boshqa qismi esa noto'g'ri ishlatiladi — masala shartiga mos kelmasa ham qo'llaniladi.
Ikkala muammoning ham sababi bir xil: formula belgilar ketma-ketligi sifatida yodlangan, ma'no sifatida emas.
Ikki xil bilish
Yodlangan formula: S = pi × r².
Tushunilgan formula: aylananing yuzi radiusning kvadratiga proporsional — ya'ni radius ikki barobar oshsa, yuz to'rt barobar oshadi.
Ikkinchisini bilgan odam:
- formulani unutsa ham, uni tiklay oladi,
- uni qachon qo'llash kerakligini biladi,
- javob mantiqiymi — darhol sezadi,
- boshqa formula bilan aralashtirmaydi.
Formulani chiqarish
Har formulani noldan chiqarish shart emas va bunga vaqt ham yetmaydi. Lekin asosiylarini bir marta chiqarib ko'rish katta farq qiladi.
Amaliy tartib:
1. Formula qayerdan kelganini bir marta ko'ring. Darslikda odatda chiqarish bo'ladi — uni tashlab ketmang.
2. O'zingiz qaytadan chiqaring. Kitobni yopib. Bu eslab chiqarish va u tushunishni mustahkamlaydi.
3. Bir qatorda yozing: bu formula nimani nimaga bog'laydi.
Tezlik formulasi: masofa va vaqtni bog'laydi. Vaqt oshsa, o'sha masofa uchun tezlik kamayadi.
Uchinchi qadam eng ko'p beradi va eng kam qilinadi.
Formulani "o'qish"
Yodlangan belgilar o'rniga formulani jumla sifatida o'qing.
| Formula | O'qilishi |
|---|---|
| Tezlik = masofa / vaqt | Bir vaqt birligida bosib o'tilgan masofa |
| Yuz = asos × balandlik | Ikki o'lchov ko'paytmasi |
| Foiz = qism / butun × 100 | Qismning butunga nisbati, yuzga keltirilgan |
Shunday o'qilgan formula ikki narsani beradi: uni tiklash oson bo'ladi va qachon ishlatish kerakligi ko'rinadi.
Bog'liqlikni tekshiring
Formula tushunilganini tekshirishning tez usuli: bir kattalikni oshiring va nima bo'lishini ayting.
Radius ikki barobar oshsa, aylana yuzi qanday o'zgaradi?
Javob "to'rt barobar" bo'lsa, siz kvadrat bog'liqlikni tushunasiz. "Ikki barobar" desangiz — formula yodlangan, lekin tushunilmagan.
Bu sinov bir necha soniya oladi va u yodlash bilan tushunish orasidagi chegarani aniq ko'rsatadi — chuqur o'rganish va yuzaki o'rganish.
Qaysi formulalar baribir yodlanadi
Hamma narsani chiqarib bo'lmaydi va bunga hojat ham yo'q.
Yodlanadi: ta'rif xarakteridagi formulalar, kamdan-kam ishlatiladigan maxsus formulalar, konstantalar.
Chiqariladi: bir-biridan kelib chiqadigan formulalar oilasi.
Ko'p fanda formulalar bir necha asosiy formuladan kelib chiqadi. Asosiylarini bilib, qolganini chiqarish — yodlashdan kam vaqt oladi va ishonchliroq.
Yodlanadigan qism uchun oddiy takrorlash ishlaydi: sonlarni eslab qolish, yaxshi kartochka.
Kartochkaga qanday yozish
Formula kartochkasi odatda noto'g'ri yoziladi.
Yomon:
Old: Aylana yuzi Orqa:
S = pi × r²
Bu faqat belgilarni yodlatadi.
Yaxshi — uch xil kartochka:
Old: Aylana yuzi formulasi? → Orqa:
S = pi × r²Old:S = pi × r²darikki barobar oshsa,Sqanday o'zgaradi? → Orqa: 4 barobar Old: Radius 3 bo'lsa, yuz qancha? → Orqa:9 × pi
Uchtasi birga formulani bilish, tushunish va qo'llashni tekshiradi.
Formulalar jadvali berilsa
Ba'zi imtihonlarda asosiy formulalar beriladi (masalan raqamli SAT da geometriya formulalari).
Bu yodlash kerak emas degani emas:
Jadvalga qarash vaqt yeydi. Har safar qidirish sur'atni tushiradi — test sur'ati.
Jadval qachon ishlatish kerakligini aytmaydi. Formulani ko'rish uni tanlash bilan bir xil emas.
Shuning uchun eng ko'p ishlatiladiganlarni baribir yodlab qo'ying; jadval esa zaxira bo'lib qolsin.
Aralashtirib mashq qiling
Formulani bilish bilan to'g'risini tanlash — ikki xil ko'nikma.
Bir mavzu bo'yicha 20 ta masala yechganda tanlash kerak emas: qaysi formula kerakligi sarlavhada yozilgan.
Imtihonda esa aynan tanlash tekshiriladi. Shuning uchun mashqlarni aralashtiring: aralashtirib mashq qilish.
Qisqa xulosa
- Yodlangan formula unutiladi va noto'g'ri qo'llaniladi.
- Asosiy formulalarni bir marta o'zingiz chiqarib ko'ring.
- Formulani jumla sifatida o'qing: u nimani nimaga bog'laydi.
- Tekshiruv: bir kattalikni oshirsam, natija qanday o'zgaradi?
- Jadval berilsa ham, ko'p ishlatiladiganlarni yodlab qo'ying.
Shunga o'xshash
Biologiyada jarayonlarni eslab qolish
Ko'p bosqichli jarayonni ro'yxat sifatida yodlash qiyin. Chizma va sabab-natija zanjiri uni ancha barqaror qiladi.
Fizika masalalarida birliklar
Birlik faqat javob oxiridagi belgi emas — u yechim to'g'riligini tekshiradigan vosita.
Grafik o'qish: diagrammadan ma'lumot olish
Diagramma savollarida xato ko'pincha hisobda emas, o'qishda bo'ladi. Grafikni tartib bilan o'qishning aniq usuli.