Insho yozishni boshlash: bo'sh sahifa muammosi
Eng qiyin qism — birinchi jumla. Uni chetlab o'tish usullari va insho yozishning to'g'ri tartibi: avval reja, keyin matn, oxirida kirish.
Muallif: ilm.im jamoasi
Mundarija
Mavzu bor, vaqt bor, sahifa ochiq. Va siz yarim soatdan beri birinchi jumlani o'ylayapsiz.
Bu holat deyarli hammada bo'ladi va uning sababi aniq: siz bir vaqtda ikki ishni qilishga urinyapsiz — nima yozishni o'ylash va qanday yozishni o'ylash.
Ikkalasi ham og'ir. Birga qilinganda esa ikkalasi ham to'xtaydi — bir vaqtda ikki ish bilan bir sabab.
Yechim: bosqichlarni ajratish
Insho to'rt bosqichda yoziladi va ular aralashtirilmasligi kerak:
- Fikr yig'ish
- Reja
- Yozish
- Tahrir
Ko'pchilik birinchi jumladan boshlaydi va to'rtta bosqichni bir vaqtda bajarishga urinadi. Shuning uchun to'xtaydi. Boshlashdagi to'siqning boshqa sabablari: kechiktirish sabablari.
1-bosqich: fikr yig'ish (5 daqiqa)
Bo'sh varaq oling va mavzu bo'yicha xayolga kelgan hamma narsani yozing. Tartibsiz, to'liq jumla bo'lmasa ham, hatto bir-biriga zid bo'lsa ham. Insho yozish uzun va uzilishsiz blok talab qiladi — chuqur ish sharoiti.
Qoida: bu bosqichda hech narsani rad etmang. Baholash keyingi bosqichda.
Fikr chiqmasa, o'zingizga savol bering:
- Bu masaladan kim yutadi, kim yutqazadi?
- 20 yil oldin qanday edi?
- Qarshi tomon nima deydi?
- Menda bunga misol bormi?
Besh daqiqada odatda 10–15 nuqta chiqadi.
2-bosqich: reja (5 daqiqa)
Yozganlaringizdan eng yaxshi 2–3 tasini tanlang. Qolganini o'chiring — bu qiyin, lekin zarur: har fikrni kiritishga urinish inshoni sayoz qiladi.
Keyin tartib bering:
Pozitsiya: ...
1-abzats: ... (sabab / dalil / misol)
2-abzats: ... (sabab / dalil / misol)
3-abzats (bo'lsa): qarshi fikr va unga javob
Xulosa: ...
Bu besh qatorlik reja — butun inshoning skeleti. Endi yozayotganda "keyin nima?" degan savol tug'ilmaydi.
3-bosqich: yozish — kirishdan BOSHLAMANG
Bu maqolaning asosiy maslahati.
Kirish qismi eng qiyin, chunki u butun inshoni e'lon qiladi — ya'ni uni yozish uchun insho allaqachon ma'lum bo'lishi kerak. Boshida esa u ma'lum emas.
Shuning uchun: asosiy abzatsdan boshlang. Rejangizdagi birinchi fikrni oling va uni yozing.
Kirishni oxirida yozasiz, matn tayyor bo'lgach. O'shanda u besh daqiqada chiqadi, chunki nimani e'lon qilish kerakligini bilasiz.
Bu usul bo'sh sahifa muammosini butunlay yo'q qiladi.
Yozayotganda: to'xtamang
Birinchi variantda:
- tahrir qilmang — xato bo'lsa ham davom eting,
- so'z qidirib to'xtamang — o'rniga oddiyroq so'z yozing va davom eting,
- orqaga qaytmang — yozilgan abzatsni qayta o'qimang.
Sabab oddiy: yozish va tahrir miyaning boshqa rejimlari. Ular orasida sakrash ikkalasini ham sekinlashtiradi.
Birinchi variant yomon bo'lishi kutilgan. Uni yaxshilash to'rtinchi bosqichning ishi.
Abzats tuzilishi
Har abzatsda bitta fikr va to'rt element:
- Da'vo — abzatsning birinchi jumlasi. Nima demoqchisiz.
- Izoh — nega shunday.
- Misol yoki dalil — buni nima tasdiqlaydi.
- Bog'lash — bu asosiy fikrga qanday xizmat qiladi.
Abzatsda ikkita mustaqil fikr bo'lsa — bu ikkita abzats.
4-bosqich: tahrir
Yozib bo'lgach, biroz tanaffus qiling — hech bo'lmasa 10 daqiqa. Yangi yozilgan matn xatolarini ko'rsatmaydi.
Keyin shu tartibda o'qing:
1. Mazmun. Savolga javob berdimmi? Har abzats kerakmi? 2. Tuzilma. Abzatslar tartibi mantiqiymi? Har abzatsda bitta fikrmi? 3. Jumlalar. Juda uzun jumla bormi? Ikkiga bo'ling. 4. So'zlar. Takrorlangan so'zlarni almashtiring. Keraksiz so'zlarni o'chiring. 5. Grammatika va imlo. Eng oxirida.
Tartib muhim: imlodan boshlash — keyin o'chiriladigan abzatsning vergullarini tuzatish degani.
Imtihon sharoitida
Vaqt cheklangan bo'lsa nisbat shunday:
- Reja: umumiy vaqtning ~10%
- Yozish: ~75%
- Tahrir: ~15%
40 daqiqalik insho uchun: 4 daqiqa reja, 30 daqiqa yozish, 6 daqiqa tekshirish.
Rejasiz boshlash vaqt tejaydigandek tuyuladi, lekin amalda ko'proq yeydi: reja yo'q matn o'rtasida yo'ldan adashadi va qaytadan yozishga to'g'ri keladi.
Bugungi mashq
Istalgan mavzuni oling va faqat birinchi ikki bosqichni bajaring: 5 daqiqa fikr yig'ish, 5 daqiqa reja.
Yozmang. Shunchaki rejani ko'ring.
Reja tayyor bo'lgach, keyingi qadamlar alohida maqolalarda: abzats qanday quriladi, fikrni asoslash, o'z matnini tahrirlash.
Ko'p odam uchun aynan shu paytda insho "yozilib bo'lgan" tuyuladi — qolgani texnik ish.
Shunga o'xshash
Abzats qanday quriladi
Bir abzats — bir fikr. Ochuvchi jumla, asos va bog'lanish: abzatsni ishonchli qiladigan uch qism.
Auditoriya oldida gapirish
Hayajon yo'qolmaydi, lekin u boshqariladi. Tayyorgarlik, birinchi daqiqa va gapirish paytidagi amaliy usullar.
Fikrni asoslash: da'vo, dalil, misol
«Menimcha shunday» — bu asos emas. Fikrni ishonchli qiladigan uch qismli tuzilma va uni tekshirish usuli.