Kimyoda tenglamani muvozanatlash

Reaksiya tenglamasi yozildi. Endi koeffitsient qo'yish kerak — va shu yerda ko'p vaqt ketadi: sonlar tanlanadi, mos kelmaydi, boshqasi sinaladi.

Bu usul ba'zan ishlaydi, lekin u tartibsiz. Murakkabroq tenglamada esa umuman ishlamay qoladi.

Tartibli usul bor va u deyarli har doim bir xil yo'ldan boradi.

Avval: nima saqlanadi

Muvozanatlash bitta qoidaga tayanadi: reaksiyada atomlar yo'qolmaydi va paydo bo'lmaydi.

Chap tomonda nechta atom bo'lsa, o'ng tomonda ham shuncha bo'lishi kerak.

Bundan ikkita amaliy natija chiqadi:

1. Faqat koeffitsient o'zgaradi. Formula ichidagi indeks (H2O dagi 2) o'zgartirilmaydi — u moddaning o'zini belgilaydi. Indeksni o'zgartirsangiz, boshqa modda hosil qilasiz.

2. Koeffitsient hamma atomga taalluqli. 2 H2O — bu 4 ta vodorod va 2 ta kislorod.

Ikkinchi qoida eng ko'p xato manbai, chunki shoshilinch hisobda koeffitsient faqat birinchi elementga qo'llanadi.

Tartib

Amaliy ketma-ketlik shunday:

1. Atomlarni ro'yxat qiling. Chap va o'ng tomon uchun alohida jadval yozing: qaysi element, nechta.

2. Metall va faqat bir joyda uchraydigan elementdan boshlang. Bu element boshqa muvozanatni buzmaydi, shuning uchun u eng oson qadam.

3. Kislorod va vodorodni oxirida qoldiring. Ular odatda bir necha moddada uchraydi, shuning uchun ular boshqa hamma narsa joyiga tushgandan keyin muvozanatlanadi.

4. Har koeffitsientdan keyin jadvalni yangilang. Boshda ushlab turmang — bu eng tez xato yo'li.

5. Oxirida hamma elementni qaytadan sanang. Bir elementni to'g'rilaganda boshqasi buzilgan bo'lishi mumkin.

Nega tartib muhim

Tartibsiz tanlashda siz bir elementni to'g'rilaysiz, ikkinchisi buziladi, uni to'g'rilaganingizda birinchisi buziladi.

Tartib bu aylanani uzadi: bir joyda uchraydigan elementlar oldin qo'yiladi va ular keyingi qadamlarda o'zgarmaydi.

Bu umumiy printsip — yechim yo'li ko'rinmaganda da tasvirlangan "teskaridan borish" bilan bir oiladan: eng qattiq cheklovdan boshlanadi.

Kasr koeffitsient

Ba'zan muvozanat kasr bilan osonroq chiqadi — masalan kislorodni yarim koeffitsient bilan.

Bu ruxsat etilgan oraliq qadam: kasr bilan muvozanatlang, keyin hamma koeffitsientni umumiy maxrajga ko'paytiring.

Yakuniy javobda koeffitsientlar butun son bo'lishi kerak va ular eng kichik nisbatda bo'lsin: 2, 4, 2 emas — 1, 2, 1.

Eng ko'p uchraydigan uch xato

Indeksni o'zgartirish. Muvozanat chiqmaganda formula ichidagi sonni o'zgartirish vasvasasi tug'iladi. Bu javobni buzadi, chunki modda boshqasiga aylanadi.

Guruhni bo'lib yuborish. Sulfat yoki nitrat kabi guruh reaksiyada butun holda o'tsa, uni bitta birlik sifatida sanang — har atomni alohida emas. Bu hisobni ancha qisqartiradi.

Oxirgi sanoqni tashlab ketish. Muvozanat chiqqandek ko'ringan tenglamada ko'pincha bitta element sanalmagan bo'ladi.

Uchalasi ham bilim xatosi emas, tartib xatosi — ya'ni ular tez tuzatiladi: xatolar daftari.

Tekshirish

Tenglama tugagach, ikki tekshiruv:

1. Har element bo'yicha sanoq. Jadvalni oxirgi marta to'ldiring va ikki tomonni solishtiring.

2. Zaryad muvozanati (ionli tenglamada). Atomlar mos kelsa ham, zaryad mos kelmasligi mumkin.

Tekshirish odati umumiy ko'nikma va u boshqa fanlarga ham ko'chadi: xatolarni tekshirish usullari.

Hisobga o'tganda

Muvozanatlangan tenglama — hisobning boshlanishi, oxiri emas.

Koeffitsientlar moddalar orasidagi nisbatni beradi va hisob shu nisbatga tayanadi.

Bu yerda birliklar yana ishga tushadi: hisob oxirida chiqqan birlik so'ralganga mos kelishi kerak — fizika masalalarida birliklar.

Mashq qanday qilinadi

Ketma-ket 20 ta tenglama muvozanatlash kam beradi: qo'l o'rganadi, tanlash ko'nikmasi o'smaydi.

Foydaliroq yo'l:

• Kuniga 3-5 ta tenglama, lekin har xil turdan — aralashtirib mashq qilish.
• Har yechilgandan keyin bir qator: bu tenglamada qaysi elementdan boshladim va nega — masala yechish daftari.
• Bir hafta o'tgach o'shanisini qaytadan yeching, javobga qaramay — takrorlash oralig'i.

Qisqa xulosa

• Faqat koeffitsient o'zgaradi, formula ichidagi indeks emas.
• Bir joyda uchraydigan elementdan boshlang, kislorod va vodorodni oxirida qoldiring.
• Har qadamdan keyin jadvalni yangilang, boshda ushlab turmang.
• Guruhni butun birlik sifatida sanang.
• Oxirida hamma elementni qaytadan sanang va ionli tenglamada zaryadni ham.