O'qishdan charchash
Uzoq tayyorgarlikda kuch tugashi mumkin. Belgilari, sabablari va tiklanish tartibi — hamda qachon bu usul masalasi emasligi.
Muallif: ilm.im jamoasi
Mundarija
Bir necha oy davomida ishladingiz. Endi kitobni ochish og'ir, o'qilgan narsa yodda qolmayapti, hech narsa qiziq emas.
Ish hajmi kamaydi, lekin charchoq kamaymadi. Dam olish kuni ham yordam bermayapti.
Bu holat uzoq va tinimsiz yuk ostida ishlagan odamlarda uchraydi. Uni dangasalik yoki irodasizlik deb talqin qilish keng tarqalgan xato — va bu xato holatni uzaytiradi.
Oddiy charchoqdan farqi
Bir kecha kam uxlagandan keyingi charchoq bir kunda o'tadi.
Bu yerda gap boshqa narsa haqida: holat haftalar davom etadi va odatdagi dam olish uni tiklamaydi.
Tez-tez uchraydigan belgilari:
- ishni boshlash odatdagidan ancha og'ir,
- o'qilgan narsa yodda qolmaydi, diqqat tez tarqaladi,
- ilgari qiziq bo'lgan mavzu befarq qoldiradi,
- arzimagan narsadan asabiylashish,
- uyqu buzilgan yoki uyqu yetarli bo'lsa ham charchoq ketmaydi,
- "baribir foydasi yo'q" degan fikr tez-tez keladi.
Bularning bir-ikkitasi bir hafta bo'lsa — bu odatiy og'ir davr. Ko'pchiligi bir necha hafta davom etsa — holatga jiddiy qarash kerak.
Nega bo'ladi
Bitta sabab emas, odatda bir nechtasi yig'iladi.
Tanaffussiz uzoq ish. Dam olish kuni yo'q, hafta oxiri yo'q, hamma vaqt tayyorgarlikka berilgan. Bu eng keng tarqalgan sabab — dam olish kuni shu uchun rejaning qismi bo'lishi kerak.
Uyqu qarzi. Bir necha oy kam uxlash asta-sekin yig'iladi — necha soat uxlash kerak.
Natija ko'rinmasligi. Uzoq ishlab, o'zgarish ko'rmaslik kuchni tez tugatadi — plato holati.
Doimiy bosim. Imtihon, oila kutishi, atrofdagilar bilan taqqoslash.
O'zini muntazam tanqid qilish. Har seans noxush tuyg'u bilan tugasa, zaxira tez tugaydi — o'zingizga qattiq bo'lmaslik.
Nima qilish kerak
1. To'xtashdan qo'rqmang
Eng ko'p qarshilik shu yerda bo'ladi: "vaqt kam, to'xtay olmayman".
Lekin bu holatda ishlangan soat kam natija beradi: diqqat yo'q, material yodda qolmaydi. Ya'ni siz vaqt sarflayapsiz, lekin uning evaziga kam olyapsiz.
Bir necha kun to'liq tanaffus ko'pincha keyingi ikki haftani tiklaydi. Bir kunda unutiladigan narsa yo'q — unutish jarayonning qismi.
2. Uyqudan boshlang
Tiklanishning birinchi sharti. Rejim buzilgan bo'lsa, uni bosqichma-bosqich tiklang: uyqu rejimini tiklash.
Bu eng sekin, lekin eng ta'sirli qadam.
3. Yukni kamaytiring
Qaytganingizda eski hajmdan boshlamang — bu odatda ikki kunda tugaydi.
Kuniga 20-30 daqiqadan boshlang va bir-ikki hafta shunday davom eting: kichik boshlash.
4. Tashqariga chiqing va harakat qiling
Kuniga yarim soat yurish ko'p narsani o'zgartiradi — uyquga, kayfiyatga va diqqatga: jismoniy harakat va o'qish.
5. Odamlar bilan bo'ling
Uzoq tayyorgarlik ko'pincha yolg'izlik bilan o'tadi va bu holatni og'irlashtiradi. Birga o'qish ham yordam beradi: do'st bilan birga o'qish.
6. Sababni ko'ring
Tiklangandan keyin bir savol qoladi: nega shunday bo'ldi?
Agar sabab tizimda bo'lsa (dam olish yo'q edi, uyqu yetmas edi, reja haddan tashqari edi), uni o'zgartirmasangiz holat qaytadi. Haftalik ko'rib chiqish shu uchun foydali.
Qaytish tartibi
- Bir necha kun to'liq tanaffus.
- Uyquni tiklash.
- Kuniga 20-30 daqiqa, bir hafta.
- Sekin oshirish.
- Rejaga dam olish kunini kiritish.
Bu bir necha hafta oladi. Tezlashtirishga urinish odatda boshiga qaytaradi.
Imtihon yaqin bo'lsa
Vaziyat qiyinlashadi, lekin mantiq o'zgarmaydi: charchagan holda ishlangan soat kam beradi.
Bunda ikki narsa qilinadi: hajmni kamaytirish va qolgan vaqtni eng ko'p ball beradigan ishga yo'naltirish — deadline yaqinlashganda.
Ba'zan eng to'g'ri qaror imtihonni keyingi sanaga ko'chirish bo'ladi. Bu mag'lubiyat emas, hisob-kitob.
Qachon bu usul masalasi emas
Yuqoridagilar — tayyorgarlik yukidan kelib chiqadigan charchoq uchun.
Agar holat bir necha hafta davom etsa va hayotning boshqa qismlariga ham tarqalsa — uyqu, ishtaha, odamlar bilan munosabat, kundalik ishlarga qiziqish — bu reja bilan hal qilinmaydi.
Bunday paytda ishonchli odam bilan gaplashing: oila a'zosi, do'st, ustoz. Holat davom etsa, shifokor yoki mutaxassisga murojaat qilish to'g'ri qaror bo'ladi.
Bu ko'p odam boshdan kechiradigan narsa va u bilan ishlash usullari bor. Yordam so'rash kuchsizlik emas: tashvish kuchayganda.
Qisqa xulosa
- Bu oddiy charchoq emas: haftalar davom etadi va odatdagi dam uni tiklamaydi.
- Sabab odatda bir nechta: tanaffussiz ish, uyqu qarzi, natija ko'rinmasligi, bosim.
- Tiklanish uyqudan va to'liq tanaffusdan boshlanadi.
- Qaytganda eski hajmdan emas, kichikdan boshlang.
- Holat uzoq davom etsa yoki hayotning boshqa qismlariga tarqalsa — odam bilan gaplashing va kerak bo'lsa mutaxassisga murojaat qiling.
Shunga o'xshash
Tashvish kuchayganda
Imtihon hayajoni bilan uzoq davom etayotgan tashvish bir xil emas. Farqni sezish va yordam so'rash haqida.
Imtihon stressi: tanada nima bo'ladi
Yurak tez urishi, qo'l titrashi, qorin og'rig'i — bular kasallik emas, tananing tayyorgarlik reaksiyasi. Ularni tushunish hayajonni kamaytiradi.
Nafas mashqlari
Hayajonni bir daqiqada pasaytiradigan eng oddiy vosita. Nega ishlaydi, qanday bajariladi va nimani kutmaslik kerak.